ПАЭТ

У МАСТАЦТВЕ

ТЭАТР

1.jpg
аист.png

АКЦЁРЫ

Кастусь: Генадзь ГАРАНСКІ

Марыся: Кацярына КРЫЛОВА

Ксёндз: Дзмітрый АБАЗОВІК

Следчы: Аляксандр ГЛАДКІ

Цыганка: Таццяна РАЖАЎСКАЯ,

Вольга СІНІЦА

Хлапчукі: Аляксандр ГЛАДКІ,

Сяргей МАРГОВІЧ, Андрэй КАРАЛЕВІЧ,

Дзмітрый АБАЗОВІК, Павел ЦЕРАХАЎ

Дзяўчаты: Марта ШАНТАР,

Таццяна РАЖАЎСКАЯ, Вольга СІНІЦА, Аляксандра КРЫВАШЭЙ,

Ірына ЦВЯТКОВА

«…Ах, людзі, людзі, каб наперад зналі

Вы шлях, крывёй паліты і слязьмі,

То не пакутвалі б і не кахалі,

Не плакалі… і не былі б людзьмі»

 

Творы народнага паэта Беларусі Аркадзя Куляшова – гэта ўсхваляваны расповед пра людзей, якія ва ўпартым змаганні з варожымі абставінамі застаюцца непераможнымі духоўна. Такім быў кіраўнік нацыянальна-вызваленчага руху 1863 г. Кастусь Каліноўскі, якому паэт прысвяціў драматычную паэму «Хамуціус» .

Назва твора – гэта мянушка, якую ўзяў сабе Каліноўскі,

падкрэсліўшысваю блізкасць да сялян, якіх паны называлі хамамі.

Паводле сваіх ідэйных перакананняў Каліноўскі быў рэвалюцыйным дэмакратам, выступаў за скасаванне самадзяржаўя і абшарніцкага землеўладання. Ён лічыў, што толькі шырокі ўдзел сялянства можа забяспечыць перамогу паўстанню. У спектаклі гучыць раманс на вершы Аркадзя Куляшова «Я пакідаў маленства край…»

РЭЦЭНЗІЯ

ВОДГУКІ

АРТЫКУЛЫ

Паліна Платава

 

«Марыська чарнабровая мая,

Дзе шчасце, доля ясная твая?

Усё прайшло і не збылося ў часе.

Адна страшэнна горыч засталася,

І каменем на сэрца смутак лёг.

Калі ўжо нас за нашу праўду Бог

Пачаў караць і, з вісельняй у згодзе,

Нам прападаць прызначыў пры ўваходзе

У вечны сад, то мы хутчэй загінем,

Чым скардзецца пачнем на марны лёс,

Хутчэй ад шчасця і саміх нябёс

Адмовімся, а праўды не пакінем…»

Кастусь Каліноўскі

 

Акрэслю спектакль «Майго юнацтва крылы…» па творы Аркадзя Куляшова «Хамуціус» (жанр – драматычная паэма) двума словамі: ён філасофскі і складаны. Складаны, як наогул усё чалавечае жыццё, як выбар галоўнага героя, Кастуся Каліноўскага, як яго лёс і лёс Марысі. Каб зразумець складанасць гэтай пастаноўкі, трэба быць сапраўдным філосафам. А яшчэ – прыйсці на спектакль падрыхтаваным: калі не прачытаць паэму «Хамуціус», то хаця б ведаць гісторыю Каліноўскага. Інакш спектакль вы не зразумееце: вельмі высокую планку ўзяў рэжысёр Уладзімір Савіцкі.

Дзеянне пачынаецца з сімвалаў. Наогул, мы іх сустракаем яшчэ раней: у тэатральнай праграмцы. Яна, як зняволены ў турме, перасечана чорна-белымі палосамі. І чорна-белыя буслы ляцяць па іх.

Тыя ж палосы на сцэне. Вяроўкі, якія круцяцца змеямі. Дарэчы, іх пяць. «Пяць прозвішчаў – пяць жаўранкаў» у Каліноўскага. Пяць лёсаў Кастуся ўвасоблены ў гэтых вяроўках. Ужо ёсць, над чым паразважаць. І паланэз… у выкананні мерцвякоў (паміж імі жывы толькі адзін – Каліноўскі (Генадзь Гаранскі)! Потым гэтыя прывіды, пакараныя паплечнікі Каліноўскага, грацыёзна знікаюць за поласы. Ён застаецца адзін на цёмнай сцэне. Глядач ужо заінтрыгаваны такім містычным напружаным пачаткам, і ён чакае далейшага нарастання псіхалагізму.

Што ж, дачакаўся! Псіхалагізму ў спектаклі нават занадта шмат! На сцэне мы бачым «плынь свядомасці»: душэўны стан героя перад смяротным пакараннем. Думкі яго абарваныя, нелінейныя. Гэта кавалачкі ўспамінаў, сны, якія суплятаюцца з рэчаіснасцю і ўтвараюць хаос у сэрцы Кастуся.

«Хто ты? Мабыць, царок мужыцкі?» – з непрыхаванай іроніяй пытаецца ў Каліноўскага ксёндз (Аляксандр Зелянко).

«Хто ты?» – пытаецца ў Кастуся цыганка (Вольга Сініца). Вар’ят? Бо, здаецца, толькі вар’ят можа абраць смерць з-за ідэі, а не шчаслівае жыццё са сваёй каханай… А Каліноўскі нават не заўважае гэтых спакус. Ён чуе толькі, як пяе жаўранак. Ён упэўнены, што гэты спеў «на ўваскрашэнне жыцця».

«Хто ты?» – зноў гучыць. Цяпер ужо следчы не разумее, чаму гэты дурань жыць не хоча. Навошта яму гінуць, ды яшчэ дарма?

Чорнымі маланкамі ляцяць на Кастуся гэтыя пытанні. Следчы – у чорным, ксёндз – таксама. А цыганка – з чырвоным платком. Добра выкарыстоўвае колеры рэжысёр, сімвалічна. Яшчэ больш узрастае напружанне з-за пластыкі: жудасны паланэз, барацьба Кастуся і следчага, цёмныя прывіды, якія раздзіраюць героя…

А самае цяжкое выпрабаванне ўвасабляецца не ў цёмным страшным вобліку. Не! Яно яшчэ страшнейшае з-за сваёй прыгажосці… Гэта каханне. Гэта Марыся. Яна прыйшла – і сцэна змянілася. Вяроўкі сталі арэлямі, паўсюль – белыя вяночкі. І яны гуляюць, жартуюць, смяюцца! Яны шчаслівыя!

Раптам шчасце знікае. Мы зноў у турэмнай камеры. Марыська – марыянетка ў руках следчага. Яе вочы – мертвыя. Гэта кульмінацыйны момант у спектаклі, калі Кастусь павінен зрабіць выбар:

«Зазнаўшы лёс нявольніцы, не будзе

Марыся ўжо Марысяю былой.

А я, аддаўшы глуму і пакуце

Ўсё, што сэрца лічыць дарагім,

Хіба не стану для яе чужым?

Не! Хай даруе мне высакародны

Злачынец, толькі ў час перадсмяротны

Я за сваю свабоду не прадам яе свабоду!»

Розную рэакцыю выклікаюць гэтыя словы, гэты выбар Каліноўскага. Нават сам Уладзімір Савіцкі казаў: «Я, здаецца, зразумеў бы, калі б дзеля кахання Каліноўскі ахвяраваў усім астатнім».

Але ж у самым канцы спектакля мы зноў чуем песню жаўранка. Дык, мабыць, выбар зроблены правільна?

Пакуль глядач разважае над гэтым, на сцэне акцёры ўжо спяваюць фінальную песню:

«Адчуў я прагу вышыні,

Зямля дала мне сілы,

Мяне ўзнялі юнацтва дні –

Майго адлёту крылы.

Рвануся з месца, каб набраць

Паветра ў грудзі й жылы.

Няхай ляцяць, ляцяць, ляцяць

Майго юнацтва крылы!»

Спачатку ты ў нейкай збянтэжанасці. Ніяк не можаш уцяміць, пры чым тут крылы юнацтва, калі спектакль пра Каліноўскага. А потым усё становіцца зразумелым: менавіта з-за гэтых магутных крылаў за спіной Кастуся яго душа так высока ўзнялася!

Неадназначнасць спектакля

Як ужо было падкрэслена, «Майго юнацтва крылы…» – спектакль філасофскі, а таму складаны. Форму ўспамінаў, якую выкарыстоўвае рэжысёр, не кожны глядач (тым больш, юны!) зразумее. А тыя, хто зразумеюць, аддадуць гэтаму занадта шмат часу… Вось у чым праблема ідэальнага па сэнсе і сцэнаграфіі спектакля. Таму і водгукі на гэтую пастаноўку можна сустрэць розныя.

Мабыць, «Майго юнацтва крылы…» як твор класічнай літаратуры: не кожнаму было лёгка чытаць, напрыклад, «Злачынства і пакаранне», але ж геніяльнасць гэтага твора відавочная. Так і з пастаноўкай Савіцкага. Не ўсякі яе зразумее, але ж трэба паспрабаваць.

Павел

Глебович

19.12.2011

Спектакль необычен, красив… сценография просто замечательная!

А вот содержание –

очень запутанное. Неподготовленному зрителю делать нечего, ничего не поймет.

Александра

21.12.2011

Очень нравится Владимир Савицкий как режиссер,

смотрела его спектакли и даже

в Бресте «Раскиданное гнездо» – впечатлил. Но «Майго юнацтва крылы» не порадовал: снова черный, белый, красный цвета, суматоха на сцене, все как в

«пане министре», а смысла нет. Возможно, я не достаточно знаю

о Калиновском, но это тяжело воспринять и действия нет.

Беларус

19.12.2011

Спадабалася.

Народу трэба ведаць

сваіх герояў.

Акцёры малайцы.

У спектакля вялікі патэнцыял!

Анастасия

01.03.2012

Самый

крутой спектакль!!! Главные герои просто умницы! До слез…

Екатерина

29.04.2012

Понравилось – не то слово. Давно мечтала увидеть спектакль о Калиновском, но не ожидала, что будет настолько шикарно.

И декорации, и сюжет,

и подача, и игра актеров. Уходила из театра, а в голове все стоял персонаж Геннадия Гаранского

с глазами, полными слез. Браво!

2.jpg

Аўтар:

А. КУЛЯШОЎ

Мастак:

В.ЛЁСІН

АКЦЁРЫ

Кастусь Каліноўскі: А. ГАМАНЮК

Марыся: Т. ЛОТАШ

Арцём Яцына: А. ЛОГІНАЎ

Мураўёў: У. КУЛІШАЎ

Капітан: У. ПЕСТУНАЎ

Віктор Старжыцкі: К. ПЕРАПЯЛІЦА

Анатоль Сабалеўскі

ЧЫТАЕЦЦА ЎПЕРШЫНЮ

Драматычная паэма «Хамуціус» А. Куляшова

у Брэсцкім тэатры імя Ленінскага камсамола Беларусі

Калі ў 1975 годзе Аркадзь Куляшоў апублікаваў гэты твор, на яго звярнулі ўвагу чытачы і крытыка. Аналізуючы паэму, рэцэнзенты праводзілі нават паралелі з творамі Шэкспіра і Гётэ (Віктар Каваленка), Шылера (Рыгор Бярозкін). Ужо тады, без важнай у такіх выпадках дыстанцыі часу, было зразумела, што «Хамуціус» – выдатная з’ява і ў творчасці А. Куляшова і ва ўсёй беларускай літаратуры. Чамусьці тады і не думалася, не ўяўлялася, што яе можна «перакласці на мову сцэны». Па-першае, усё ж не п’еса, а драматычная паэма (у аўтара твор пазначаны – «паэма»). Па-другое, «Хамуціус» такі маштабны па філасофскіх абсягах і складаны па кампазіцыі, што лічыць паэму прыдатнай для сцэны ніхто не адважваўся.

I ўсё ж хоць не адразу, праз пяць гадоў, Брэсцкі тэатр імя Ленінскага камсамола Беларусі, які мае значна меншыя акцёрскія рэсурсы, чым сталічныя калектывы, бярэ на сябе смеласць даць паэме сцэнічнае жыццё. Рэжысура і выканаўцы ведаюць, якія цяжкія праблемы ўзнікаюць пры такой рабоце. Адна з іх – як, якім чынам зрабіць паэму па-тэатральнаму дзейснай. Бо ў Куляшова нават у дыялогах і маналогах падзеі часцей пераказваюцца, чым непасрэдна паказваюцца. Так, «Хамуціусу» ў пэўнай ступені ўласцівы апавядальны лад. Рэжысёр С. Еўдашэнка ў тых эпізодах, дзе адчуваў у гэтым неабходнасць, сцэнічнымі сродкамі драматызаваў падзеі, г. зн. пераводзіў іх у «паказ».

Азнаямленчы фрагмент артыкула. Спампаваць поўны тэкст